Quan niệm truyền thống “trẻ cậy cha, già cậy con” tại Việt Nam đang đứng trước thử thách lớn khi xã hội dịch chuyển. Nhiều người cao tuổi rơi vào cảnh chật vật mưu sinh ở dốc bên kia cuộc đời vì con cái của họ cũng lâm vào khủng hoảng tài chính, không đủ khả năng phụng dưỡng.
Những câu chuyện thực tế phản ánh rõ nét thực trạng này. Bà Hoa (70 tuổi, Hà Nội) sau khi chia hết đất đai cho các con đã phải đi bán hàng rong, sống nhờ nhà họ hàng vì con cái vỡ nợ phải bán nhà sau đại dịch. Ở Nghệ An, cụ Toàn (90 tuổi) sức khỏe yếu nhưng phải chịu cảnh luân chuyển sống tại nhà chín người con mỗi tháng một lần do mâu thuẫn tranh chấp đất đai. Họ là đại diện tiêu biểu cho thế hệ già đi trong lo âu khi thiếu đi bệ đỡ tài chính vững chắc từ gia đình.
Thực trạng này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới, dự kiến chạm mốc 18 triệu người vào năm 2030 và 21,5 triệu vào năm 2035. Tuy nhiên, lưới an sinh xã hội hiện tại chưa đủ sâu rộng để đảm bảo mức sống tối thiểu. Hơn 10 triệu người già vẫn đứng ngoài lưới an sinh, với hơn 60% phải tiếp tục lao động bấp bênh. Khảo sát chỉ ra chi tiêu của người già chủ yếu đến từ lao động và con cái (chiếm gần 60%), trong khi lương hưu chỉ chiếm 15%. Sự thoái lui của gia đình truyền thống càng đẩy họ vào thế bấp bênh.
Xu hướng này tương tự các nước châu Á như Nhật Bản hay Hàn Quốc, nơi áp lực đô thị hóa và sinh kế khiến việc phụ thuộc hoàn toàn vào con cái trở nên phi thực tế. Trước thực tế đó, tư duy “tuổi già độc lập” bắt đầu nhen nhóm. Điển hình như bà Hồng (86 tuổi), người đã chủ động dùng lương hưu và tiền tích lũy cá nhân để chi trả chi phí sống tại viện dưỡng lão nhằm tự lo cho bản thân thay vì làm phiền con cháu.
Các chuyên gia nhận định, tự chủ tài chính mang lại sự tự tin, sức khỏe tinh thần tốt hơn cho người già và là “chất keo” gắn kết gia đình. Để giải bài toán vĩ mô, chuyên gia Nhật Bản gợi ý Việt Nam cần phát triển mạng lưới chăm sóc đa chức năng tại cộng đồng để san sẻ áp lực cho các gia đình. Về mặt tâm lý, Tiến sĩ Lã Linh Nga khuyên cha mẹ không nên dốc hết tài sản cho con mà cần giữ lại nguồn tài chính phòng thân. Sự hiếu thảo cần được nuôi dưỡng bằng tình yêu tự nguyện chứ không phải áp đặt trách nhiệm.
Tóm lại, để tránh những bi kịch xế chiều, mỗi cá nhân cần chủ động chuẩn bị tài chính độc lập cho bản thân, đồng thời cấu trúc gia đình cần được tiếp sức kịp thời bằng một hệ thống an sinh xã hội toàn diện hơn từ phía cộng đồng.
About the Author
